Mechanisch oogsten in de praktijk: inzichten uit onze leermomenten 2025
In 2025 organiseerde de Nationale Boomgaardenstichting (NBS) verschillende leer- en demomomenten rond mechanisch oogsten met kabelschudder en opvangscherm (‘Harter’). Samen met studenten van PXL en ervaren fruittelers onderzochten we het effect van deze oogsttechniek op rendement en vruchtkwaliteit, telkens in functie van de beoogde verwerking.
Hieronder bundelen we de belangrijkste bevindingen per teelt en variëteit.
Zomerperen ‘Cuisse Madame – Epargne’
📍 5 juli 2025 – Keizelboomgaard, Diepenbeek
De zomerpeer ‘Cuisse Madame – Epargne’ staat bekend om haar vroege en snelle rijping. Tijdens dit leermoment werd een staal van 50 vruchten handmatig geplukt als controle. De overige oogst werd mechanisch getrild en opgevangen op het Harter-opvangscherm.
Resultaten in cijfers:
- Werktijd: 14 minuten
- Totale oogst: 65 kg
- Minder dan 5% bleef in de boom hangen
- 70% geschikt voor drogen
- ±25% te sterk geblutst voor droogschijven (maar bruikbaar voor moes of stroop)
- 5% te zacht → veevoeder
Belangrijkste vaststellingen
- Deze zomerpeer laat zich zeer gemakkelijk uit de boom trillen.
- De rijping verloopt bijzonder snel (3–5 dagen van hard naar zacht bij zomerse temperaturen >25°C).
- Beschadigingen ontstaan vooral wanneer vruchten tijdens de val takken raken of op elkaar terechtkomen.
- Door de zachte textuur zijn zomerperen gevoeliger voor blutsen dan winterperen.
Conclusie
Mechanisch oogsten is zeker mogelijk, maar het gebruiksrendement hangt sterk af van het einddoel:
- ✔ Zeer geschikt voor verwerking tot sap, moes of stroop
- ✔ Goed bruikbaar voor droogperen (mits strenge sortering)
- ✖ Niet geschikt voor verkoop als dessertfruit (kwaliteitsrendement <50%)
‘Reine Claude d’Althan’ & ‘Mirabelle de Nancy’
📍 9 augustus 2025 – Boomgaard Blocken, Vliermaal
Ook bij pruimen werd gewerkt met een controle-staal van 50 handgeplukte vruchten per variëteit. De rest werd mechanisch geoogst.
Totale oogst:
- Mirabelle de Nancy: 55 kg
- Reine Claude d’Althan (Conducta): 38 kg
- Werktijd: 20 minuten per boom
Observaties per variëteit
Mirabelle de Nancy
- In optimale eetrijpe toestand
- Slechts 5–7% bleef hangen
- Na 12 uur koeling: ±15% lichte bruine vlekjes (handpluk ±5%)
- Visueel niet storend → volledig verkoopbaar als dessertfruit
Reine Claude d’Althan
- Plukrijp maar nog vrij hard
- Moeilijker los te trillen (3 trilbeurten nodig)
- Nauwelijks verschil in kwaliteit tussen hand- en tril-oogst
- Zeer beperkt aantal blutsen
Conclusie
Bij pruimen spelen variëteit, rijpingsstadium en verkoopsnelheid een doorslaggevende rol.
- ✔ Voor directe verkoop (korte tijd tussen oogst en consument) is mechanisch oogsten mogelijk.
- ✔ Voor verwerking is het absoluut een aanrader: hoge efficiëntie en voldoende kwaliteit.
- ⚠ Bij langere bewaring of hogere temperaturen kunnen lichte schilverkleuringen zichtbaarder worden.
Efficiëntiewinst:
Met 2 personen werd 55 kg geoogst in 2 × 20 minuten.
Handplukken van hoogstammen haalt gemiddeld slechts ±18 kg per uur.
Okkernoten ‘Broadview’
📍 11 oktober 2025 – Heks-Heers
Een indrukwekkende 26-jarige notelaar (12 m diameter, 14 m hoog) vormde het decor voor dit demomoment.
Totale oogst: 115 kg verse noten
Tijdsbesteding: 40 minuten (door meerdere bevestigingspunten van de kabels)
Vaststellingen
- Ideaal moment van trillen: wanneer noten spontaan beginnen te vallen.
- Na trillen bleef nog 15–20% in de boom hangen.
- Ongeveer 10% viel met bolster nog grotendeels gesloten.
- 7% werd verwijderd wegens aantasting (notenboorvlieg of schimmel).
Door de uitzonderlijke boomdiameter viel ±15% buiten het opvangscherm en moest handmatig worden geraapt.
Belangrijke aandachtspunten
- Mechanisch oogsten is niet aan te raden bij ernstige aantasting door de notenboorvlieg wanneer bolsters slijmerig zijn.
- In begraasde weides is handmatig rapen moeilijk en weinig efficiënt.
- Getrilde en opgevangen noten blijven zeer zuiver.
Conclusie
Voor piekoogst is mechanisch trillen kostenefficiënt en praktisch, mits:
- juiste timing
- beperkte aantasting
- aangepaste opvangdiameter
Handmatig rapen is ergonomisch zwaar en weinig rendabel.
Laatrijpende appel ‘Keuleman’ en peer ‘Saint Remy’
📍 21 oktober 2025 – De Keizel, Diepenbeek
Ook hier werd gewerkt met een controle-staal per variëteit.
Totale oogst:
- Keuleman: 115 kg (14 min)
- Saint Remy: 93 kg (16 min)
Appel ‘Keuleman’
- Slechts 5–8% bleef hangen
- 15–20% lichte blutsen
- <1% ernstige schade
- Kwaliteit na koeling bleef zeer goed
Conclusie:
Relatief kleine, harde winterappels verdragen mechanisch oogsten uitstekend. Veel vruchten blijven zelfs geschikt als schilappel.
Peer ‘Saint Remy’
- Viel bijna volledig uit de boom
- 25% ernstige blutsschade
- Regelmatig openbarsten of breken
De combinatie van grote, zware vruchten en hoge sapspanning zorgt voor veel schade bij impact.
Conclusie:
- ✔ Nog bruikbaar voor snelle sapverwerking
- ✖ Ongeschikt voor stoofperen of bewaring
- ✖ Te kwetsbaar voor mechanische oogst bij andere toepassingen
Algemene conclusies uit 2025
- Variëteit is bepalend.
Niet elke appel, peer of pruim reageert hetzelfde op trillen. - Rijpingsstadium is cruciaal.
Te zacht = te veel schade.
Te hard = moeilijk los te trillen. - Verwerkingsdoel bepaalt het rendement.
- Sap, moes, stroop → zeer geschikt
- Drogen → strenge selectie nodig
- Dessertfruit → enkel bij gunstige omstandigheden
- Snoei beïnvloedt het oogstrendement.
Te veel fijn “veterhout” bemoeilijkt het los trillen van vruchten.
Regelmatige (vruchthout)snoei verhoogt de efficiëntie. - Mechanisch oogsten verhoogt het rendement aanzienlijk, zeker bij hoogstammen.
Slotbeschouwing
Mechanisch trillen met opvangscherm is geen universele oplossing, maar wel een krachtige techniek wanneer ze correct wordt toegepast. Voor verwerkingstoepassingen biedt ze duidelijke voordelen in arbeidsefficiëntie en zuiverheid van het geoogste product.
De ervaringen uit 2025 bevestigen dat kennis van variëteit, rijpheid en eindgebruik essentieel is om de juiste oogststrategie te bepalen.
We blijven deze leermomenten organiseren om samen met fruittelers, studenten en vrijwilligers praktijkervaring op te bouwen en te delen.
